آهك بوده است . البته در مناطق كوهستانى استفاده از سنگ‌لاشه‌هاى كوه هم رواج داشت . ساروج از ملاطهاى اصلى و نيز از ابتكارات معماران ايرانى بود كه از دوران كهن براى ساختن آن خاك رس و آهك را به نسبت 6 و 4 مخلوط كرده گلى سفت مىساختند و دو روز آن‌را ورز مىدادند . بعد يك قسمت خاكستر كوره‌هاى حمام يا آهك‌پزى را با مقدارى الياف « لوئى » ( پرزها و مغز نوعى نى ) به آن اضافه مىكردند و مخلوط تازه را با چوب‌هائى به قطر 10 سانتيمتر مىكوبيدند . سپس بعد از آماده شدن كامل آن‌را استفاده مىكردند . 21 استفاده از گنبد بر فراز بدنه مدور يا مربع ، مىتوانست نمادى از توجه به عرش و آسمان هم بوده باشد . گاه گنبدها را مثل گنبد برج رادكان و گنبد قابوس دو لايه يا دو پوشش مىساختند كه پوشش داخلى ( اهانه اهيانه ) مدور ولى پوشش خارج را هرمى و مخروطى مىساختند . البته پوشش خارجى گرد و بيضوى هم ساخته مىشد . در گنبدهاى دوپوش معمولا در پوشش بيرونى دريچه‌اى تعبيه مىكردند ( مثل برج گنبد قابوس ) تا هوا در فضاى بين پوشش و لايه زيرين جريان يابد و باعث دفع رطوبت شود . طاق‌نماها و نغول ( فرورفتگىهاى مصنوعى در سطح ديوار ) از ديگر موارد به كار گرفته شده در معمارى آرامگاهى و غير آرامگاهى ايران بوده است . اين طاقنماها در بيرون و درون بناها هم براى زيبائى و هم براى استحكام ديواره‌ها به كار مىرفته‌اند . ايوان نيز از زمان اشكانيان در ساخت و معمارى بناها مورد استفاده استادكاران و معماران ايرانى بود . ايوانها معمولا از يك طاق آهنگ تشكيل مىشده و از سه طرف بسته و به طرف ميانسرا باز بودند . بعلاوه ايوانها كانونى براى تزئينات مختلف بنا مثل مقرنسها ، آجركارىهاى زيبا ، گچبرى و كاشيكارى محسوب مىشدند . 22 تزئينات و اسلوب‌هاى هنرى دوره اسلامى در معمارى آرامگاهى ( و غير آرامگاهى ) از دو منبع ايران عهد ساسانى و بيزانس ( روم شرقى ) سيراب شده‌اند . اين مورد حتى در بناهاى قرون اوليه هجرى در خارج از ايران هم مصداق دارد . مثلا كاشىكارى بيت المقدس ( 102 ه . ق ) ، جلو خان سنگى قصر المشتى ، نقاشى و تصاوير كاخ عمره ( 94 ه . ق ) از جمله موارد شاخص ذكرشده هستند . 23 سنگ‌تراشى ( از جمله در آرامگاههاى عصر هخامنشى و ساسانى ) ، استفاده از تصاوير